"ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಥೆ: ಸಾಯಬಣ್ಣ ಮಾದರ ಅವರ ‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ’" ಬಸವರಾಜ ರಾ ಅಗಸರ

ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗಾತಿ

ಬಸವರಾಜ ರಾ ಅಗಸರ

ಸಾಯಬಣ್ಣ ಮಾದರ ಅವರ

‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ’”

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಥೆ

ಸಾಯಬಣ್ಣ ಮಾದರ
ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ
ಪ್ರಕಾಶಕರು
ಕೆ. ಪತ್ತಾರ
ಸಾತ್ವಿಕ ಪೌಂಡೇಶನ ವಿಜಯಪುರ
ಪ್ರಕಾಶನ ೨೦೨೬
ಬೆಲೆ::೧೫೦
ಗೋಳಲೇಶ್ವರ ನಿವಾಸ
ಸಾಯಿ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಜಯಪುರ
Mo .9880812722

*
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಳಲು ಅಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವ, ಬಂಡೆದ್ದು ನಿಲ್ಲುವ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಈ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರು ಸಾಯಬಣ್ಣ ಮಾದರ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಗನಾದ ಸಾಯಬಣ್ಣ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯಿಲ್ಲ, ಸೋಗಲಾಡಿತನವಿಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಕಟು ಸತ್ಯ. ಅವರ ‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಕೃತಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಥೆ ‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ’ ಓದಿದ ಯಾರೂ ಸುಮ್ಮನಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಥೆ ಕೇವಲ ದ್ಯಾಮವ್ವಳೊಬ್ಬಳ ಕಥೆ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಕಳೆದ 70 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾತಿ, ಅಧಿಕಾರ, ಹಣ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ದೇವರ ನಡುವಿನ ನಿಗೂಢ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಸಂಬಂಧದ ದಾಖಲೆ.

*ಕಥೆಯ ಒಳಗೆ ಏನಿದೆ?*

ಕಥೆ ಶುರುವಾಗುವುದು ಸಂಗಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅವನ ಸುಂದರ ಹೆಂಡತಿ ಸುಂದರವ್ವನ ಸಣ್ಣ ಸಂಸಾರದಿಂದ. ಸಂಗಪ್ಪ ಮುಗ್ಧ ರೈತ. ಸುಂದರವ್ವ ತನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸುಂದರಿ. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಆಕೆಯ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಊರಿನ ದೊಡ್ಡ ಗೌಡರ ಕಣ್ಣು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಗೌಡರು ಸಂಗಪ್ಪನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ, ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಕಣಕಿ ಬಣವೆಯ ಹಿಂದೆ ಸುಂದರವ್ವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾರನೆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಂದರವ್ವನ ದೇಹ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಮೈಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಸುತ್ತ ಎಂಟು ಹತ್ತು ಜನರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು. ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಂದು ಇಡೀ ಕೇರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಸಾಯುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗೌಡರು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಸಂಗಪ್ಪನ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಅಳುವವನಿಗೆ “ನಿನ್ನ ನೋಡ್ಕೋತೀನಿ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. “ರಾತ್ರಿ ಕಾಡು ಹಂದಿ ಬಂದು ಆಕೆಯ ಜೀವ ತಿಂದಿದೆ” ಎಂದು ಕಥೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯ ಜನ ಹೆದರಿ “ಹೌದ್ರಿ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ 50 ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ಹೆಣ ಸುಡಲು ಹೇಳಿ ಗೌಡರು ಕಾರು ಹತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. 50 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಕೊಲೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಥೆಯ ಮೊದಲ ಕೊಲೆ.

ಸುಂದರವ್ವನ ನಂತರ ಸಂಗಪ್ಪನ ಬದುಕಿಗೆ ಬರುವವಳು ದ್ಯಾಮವ್ವ. ಆಕೆಯೂ ಕೂಡ ಗೌಡರ ಮನೆಯಿಂದಲೇ ಹೊರದಬ್ಬಲ್ಪಟ್ಟವಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ದೇವದಾಸಿ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣು. ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಾಜ ‘ನಾಯಿ ಮುಟ್ಟಿದ ಮಡಿಕೆ’ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಯಬಣ್ಣ ಮಾದರ ದ್ಯಾಮವ್ವಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅನುಕಂಪದ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮನುಷ್ಯಳಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದ್ಯಾಮವ್ವಳಿಗೆ ಆಸೆಗಳಿವೆ, ಕನಸುಗಳಿವೆ. “ಹರೆಯಕ್ಕೆ ಹಂದಿ ಮರಿ ಕೂಡ ಚಂದ” ಎನ್ನುವಂತೆ ಅವಳು ಗೌಡರ ಮನೆಯ ಡ್ರೈವರ್ ಧರ್ಮೇಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಫೇರ್ ಅಂಡ್ ಲವ್ಲಿ ಕ್ರೀಮು, ಪೌಡರು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಪಟ್ಟಣ ನೋಡಬೇಕು, ಬುಲೆಟ್ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಅವಳಿಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆಗಳು ದ್ಯಾಮವ್ವಳನ್ನು ದೇವಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಧರ್ಮೇಂದ್ರನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ದ್ಯಾಮವ್ವಳಿಗೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನ, ಈಗ ಅವಳ ಮಾತಿಗೆ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ಊರಿನ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾರ ಪರ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೋ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಅಂತಿಮ. ಗೌಡರಿಂದಲೇ ಕಲಿತ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಗೌಡರನ್ನೇ ಹೆದರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ದ್ಯಾಮವ್ವ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರತೀಕವಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ಯಾಮವ್ವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮೇಂದ್ರನ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಂಗಪ್ಪ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಗುಸು ಗುಸು ಮಾತನ್ನು ಸಂಗಪ್ಪ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ – “ಈ ಹಾಟ್ಯಾನ ಕಿರಿಕಿರಿ ಬಹಳ ಆಗಿದೆ, ಎರಡು ಮೂರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಿಬಿಡಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು. ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಂಗಪ್ಪ ಬಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಎರಡನೇ ಕೊಲೆ. ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದ್ಯಾಮವ್ವ ಸೇರಿ ಸಂಗಪ್ಪನನ್ನು ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ನೇಣು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.

ಮಾರನೆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದ್ಯಾಮವ್ವ ರಾಗವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾಳೆ. ಪೊಲೀಸರ ಜೀಪು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಿಎಸ್ಐ ಗೌಡರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗೌಡರು ಪಿಎಸ್ಐಯನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೇಸು ‘ರೈತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ’ ಎಂದು ಫೈಲ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಂದ 5 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರದ ಚೆಕ್ಕನ್ನು ಗೌಡರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ದ್ಯಾಮವ್ವಳಿಗೆ 10 ಸಾವಿರ ಕೊಟ್ಟು, ಒಂದು ಒಡೆದ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಡನನ್ನು ಕೊಂದ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಸಾವಿನ ಹಣದಿಂದಲೇ 10 ಸಾವಿರ ಸಂಭಾವನೆ!

ಕಥೆಯ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯ ಈ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆ, ಗಂಗಸ್ಥಳ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜೋಗತಿಯರು ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ದ್ಯಾಮವ್ವ ಬೆಂಕಿ ಕುಂಡ ಹಾರಿ, “ನನಗೆ ಬ್ಯಾಟೆ ಬೇಕು, ಪಟ್ಟ ಬೇಕು” ಎಂದು ಕುಣಿಯಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಜನ ಹೆದರಿ ಕೈಮುಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಆಕೆಯ ಎದೆಯನ್ನೇ ಮುಟ್ಟಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನ “ಮರುಳೋ ಜಾತ್ರೆ ಮರುಳೋ” ಎಂಬಂತೆ ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯ ಕಾಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಗಂಡನನ್ನು ಕೊಂದವಳು, ಈಗ ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಲೇಖಕರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಲು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ – “ಕಾಲದ ಮಹಿಮೆಗೆ ಸಮಯವೇ ಕೈ ಮುಗಿಯಿತು.”

*ಈ ಕಥೆ ಏಕೆ ಓದಲೇಬೇಕು?*

ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿವೆ.

ಮೊದಲನೆಯದು, *ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ.* ಸುಂದರವ್ವನ ಸಾವು ಕೇವಲ ಅತ್ಯಾಚಾರವಲ್ಲ, ಅದು ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯ. ಒಬ್ಬ ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣಿನ ದೇಹವನ್ನು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಗಂಡಸರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ.

ಎರಡನೆಯದು, *ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಹಣದ ವಿಮರ್ಶೆ.* ಪೊಲೀಸ್, ಗೌಡ, ಸರ್ಕಾರಿ ಪರಿಹಾರ – ಈ ಮೂರು ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಯಬಣ್ಣ ಅತ್ಯಂತ ನೇರವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 50 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಾಚಾರ, 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೊಲೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೆಯದು, *ದೇವದಾಸಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಳಗಿನ ವಿಮರ್ಶೆ.* ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವದಾಸಿಯರನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಯಬಣ್ಣ ದ್ಯಾಮವ್ವಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನುಷ್ಯಳಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳಲ್ಲೂ ಆಸೆ, ದುರಾಸೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಕೊಲೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇದೆ. ಅವಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಯಬಣ್ಣ ಅವರ ಭಾಷೆ ಈ ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕದ ಭಾಷೆ ಅಲ್ಲ, ಹೊಲದ ಬದುವಿನ ಭಾಷೆ, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇಡೀ ಕಥೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯ ಅಡಗಿದೆ.

‘ದೇವರ ದ್ಯಾಮವ್ವ’ ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಜಾತ್ರೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಂದಿಗೂ ಎಷ್ಟೋ ದ್ಯಾಮವ್ವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ಶೋಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದಲೇಬೇಕು.