ವಿಶೇಷ ಸಂಗಾತಿ. ಕೆ. ಎಂ. ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಸಾದ್ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ…ಅಪ್ಪನಿಲ್ಲದ ಅಮ್ಮ –ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಅಪ್ಪ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಎನ್ನುವುದು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರೆಗಿನ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಪಯಣ. ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಬಂದು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ, ಹಲವು ಅನುಭವಗಳು ನಮಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥ, ನೆಲೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕು ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಬಂಧವೆಂದರೆ ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಬದುಕಿನ ಬಂಡಿಗೆ ಎರಡು ಗಾಲಿಗಳಂತೆ, ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಂತೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಸರೆಯಾಗಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಎರಡು ಗಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಲಿ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಗಾಲಿಯ ಬದುಕು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಾವು ಎಂದಾದರೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಪ್ಪನಿಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಮ್ಮನ ಜೀವನ, ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪನ ಜೀವನ ಎರಡೂ ಸುಲಭದ ಪಯಣಗಳಲ್ಲ. ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆದವರು, ಕಷ್ಟಸುಖಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡವರು, ಸಿಹಿ ಕಹಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರು, ಆರೋಗ್ಯ ಅನಾರೋಗ್ಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವರು, ಹುಟ್ಟು ಸಾವಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡವರು, ಹಣವಿದ್ದ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಹಣವಿಲ್ಲದ ದಿನಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿದವರು. ಆಶೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೆದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೋತು, ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿತವರು. ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಖಾಲಿತನವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಬದುಕಿನ ಬಂಡಿಯ ಎರಡು ಗಾಲಿಗಳು: ಗಂಡ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ; ಅವರು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು. ಮದುವೆಯಾದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೊಸ ಬದುಕಿಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳ ನಗು, ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಬದುಕು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾದಿ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಕಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಕೃಷಿ, ಸಾಲ, ಆಸ್ತಿ, ಸಂಬಂಧಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೀಗೆ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಾ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ದುಡಿದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು. ಇಬ್ಬರೂ ದುಡಿಯುವ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರವೇ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ ಶ್ರಮ ದೊಡ್ಡದು, ಯಾರ ಶ್ರಮ ಚಿಕ್ಕದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಿಂತ ಕುಟುಂಬದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿ ಕಹಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಗುವ ಸಂಸಾರ: ಸಂಸಾರವೆಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಗು ಇರುತ್ತದೆ, ಅಳು ಇರುತ್ತದೆ, ಪ್ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಮುನಿಸು ಇರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಗಳಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಬರುವುದು ಸಹಜ. ಒಬ್ಬರ ಮಾತಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಬೇಸರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಹುದು. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಬೈಗುಳಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುವ ಗುಣವೇ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯೌವನದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಟಪಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವರು, ತಮ್ಮ ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದವರು, ಹಿರಿಯರ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಲೆಬಾಗಿದವರು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಹಠವನ್ನು ಬಿಡದವರು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಜೀವನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಯೌವನದ ತುಂಟಾಟಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕನಸುಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಪಾಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಳೆಯಬಾರದು. ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಅವರ ಜೀವನಾನುಭವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಸ್ತಿ ಅಂತಸ್ತಿಗಿಂತ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯವೇ ಮುಖ್ಯ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಂದೆತಾಯಿಯೂ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ತಿ ಸಂಪಾದನೆ, ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿ, ಉದ್ಯೋಗ, ಹಣದ ಉಳಿತಾಯ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದೆ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳಿದ್ದರೂ ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಿಲ್ಲಬಾರದು, ಅವರು ನಮ್ಮಂತೆ ಕಷ್ಟಪಡಬಾರದು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ತಿ ಅಂತಸ್ತು ಗಳಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದ ಆ ಎರಡು ಜೀವಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು. ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳೇ ದೊಡ್ಡವರಾದ ಮೇಲೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಕುಟುಂಬದ ಅರ್ಥವೇನು? ಹಣ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬದುಕಿನ ಸಾಧನೆಯೇ? ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಯಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅಪ್ಪನಿಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಮ್ಮನ ಜೀವನ: ಅಪ್ಪನಿರುವಾಗ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಬ್ಬ ಜೊತೆಗಾರನಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲು, ಮನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಬೈದರೂ, ಮುನಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಪ್ಪ ಇಲ್ಲವಾದ ಮೇಲೆ ಆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪ್ಪನಿಲ್ಲದ ಅಮ್ಮನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನೆನಪುಗಳೇ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಂಡನ ನೆನಪುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸಂತೋಷಗಳು, ಜಗಳಗಳು, ಮುನಿಸುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಅಮ್ಮನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಮದುವೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬಳೇ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎದೆ ಉದ್ದ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು, ಅವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು, ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅಮ್ಮನಿಗೂ ನೋವುಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಬೇಸರಗಳಿರುತ್ತವೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಸೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಮುಂದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಅನೇಕ ತಾಯಂದಿರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮೌನವನ್ನು ದೌರ್ಬಲ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಅದು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅಪ್ಪನಿಲ್ಲದ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಹಣದ ಸಹಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತು, ಗೌರವ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಸರೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ: ಅಪ್ಪನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನೀವು ಕೇವಲ ಊಟ, ಬಟ್ಟೆ, ಔಷಧಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆಯೇ? ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಂತ್ವನ, ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ನಿಮ್ಮದಲ್ಲವೇ? ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪನ ಜೀವನ: ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಮನೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ನೋವಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಮಕ್ಕಳ ಬೇಕುಬೇಡಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮ್ಮ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮನಿದ್ದಾಗ ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಹಜವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಕೆ ಇಲ್ಲವಾದ ಮೇಲೆ ಆಕೆಯ ಶ್ರಮದ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸದ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಆಕೆಯ ಕಾಳಜಿ, ತಾಳ್ಮೆ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು, ಅವರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಮ್ಮನ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು, ಮನೆಯೊಳಗಿನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿಚಾರಗಳೂ ನೆನಪಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಅಪ್ಪನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂಟಿತನ ಇರಬಹುದು. ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಬಂದಾಗ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳೆಯುವ ಸಮಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಕ್ಕಳ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅಮ್ಮನಿಲ್ಲದ ಅಪ್ಪನ ಬದುಕನ್ನು ಬರಡಾಗಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಸಂಗಾತಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ; ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬದುಕಿನ ದಿನಚರಿ, ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಕನಸುಗಳ ಕೊರತೆಯೂ ಹೌದು. ಸಾವು ಹತ್ತಿರವಾದರೂ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತನೆ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಅವರ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಕೈಗಳಿಗೆ ಈಗ ಬೇರೆಯವರ ಆಸರೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ನಡೆಸಿದವರು ಇಂದು ಮಕ್ಕಳ ಕೈಹಿಡಿದು ನಡೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಒಂದು ಕಡೆ ತಮ್ಮ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಾರದು, ಅವರ ಸಂಸಾರ ಚೆನ್ನಾಗಿರಬೇಕು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸುಖವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಆ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊರೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು ಮೌನವಾಗಿರುವ ತಂದೆತಾಯಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ಜಗಳಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಜಗಳವಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಸಂಬಂಧದ ಅಂತ್ಯವಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರ ತಪ್ಪನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಗುರುತಿಸಿ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಕೋಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮುಂದೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೌಲ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅವಮಾನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅವರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಬದುಕು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನ್ಯಾಯ, ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಲ್ಲ. ಗೌರವ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇ ನಿಜವಾದ ಉತ್ತಮ ಸಂಸಾರ. ವ್ಯಸನಗಳು ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಸಿಯಬಾರದು: ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಮದ್ಯಪಾನ, ಗುಟ್ಕಾ, ಸಿಗರೇಟು ಮುಂತಾದ ವ್ಯಸನಗಳು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಂತಹ ಚಟಗಳಿಗೆ ದಾಸನಾದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಆತನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಪತ್ನಿಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯಬೇಕಾದ ಕೈಗಳು ವ್ಯಸನಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಬಾರದು. ಮನೆಯವರ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಮನೆಯವರಿಗೆ