ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿ ಜಯಶ್ರೀ. ಜೆ. ಅಬ್ಬಿಗೇರಿ “ನಗುವಿನ ನಯ – ಬದುಕಿನ ಲಯ” ಹಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಗಾನದ ಮಾಧುರ್ಯವಿರಬೇಕು, ಆಡುವ ಮಾತಿಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಸೌಂದರ್ಯವಿರಬೇಕು. ನಗು ಎಂಬುದು ಮಾನವನಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆ. ಆದರೆ, ಆ ನಗು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣೀರ ಹನಿಯಾಗಬಾರದು. ತಮಾಷೆಯು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನಲ್ಲ. ಇದನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು “ನಗುವಿನಲ್ಲೂ ನಯವಿರಬೇಕು, ತಮಾಷೆಯಲ್ಲೂ ತತ್ವವಿರಬೇಕು” ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪದ ಕಥೆ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಕಡಲ ತೀರದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಜನಪದ ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಹಸಿರು ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಳದಿ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಜೋರಾಗಿ ನಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಅದರ ಕಟುವಾದ ನಗು ಕಾಡಿನ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ, ಜ್ಞಾನಿ ಆಮೆಯೊಂದು ಆ ಹಕ್ಕಿಯ ಬಳಿ ಬಂದು, “ಮಿತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಅಂದವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ನಯವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಇತರರನ್ನು ಹಂಗಿಸುವ ಸೊಕ್ಕಿದೆ. ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ದಡವನ್ನು ಮುತ್ತಿಕ್ಕುವಾಗ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಮರಳಿನ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ನಗು ಆ ಅಲೆಯಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿರಲಿ, ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಯಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿರಬಾರದು” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆ ಹಕ್ಕಿ ಮಧುರವಾದ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಕಿರುನಗೆ ಬೀರಲು ಕಲಿತಾಗ, ಇಡೀ ಕಾಡೇ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಹಾಸ್ಯವೂ ಸಹ ಈ ಕಡಲ ತೀರದ ತಂಗಾಳಿಯಂತೆ ಹಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ವಿಶ್ವದ ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆ ಸುಂದರ ಸಮ್ಮಿಲನ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾಷೆಯ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳು ಈ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ನುಡಿಯುತ್ತವೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು, “ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ನಾನು ಎಂದೋ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ನಗು ಬದುಕಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕಬೀರದಾಸರು ತಮ್ಮ ದೋಹಾಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಮಾತನಾಡುವ ಮುನ್ನ ಹೃದಯದ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗಿ ನೋಡು, ನಿನ್ನ ಹಾಸ್ಯವೂ ಪರರಿಗೆ ಅಮೃತವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ವಿಷವಾಗಬಾರದು”. ಆಧುನಿಕ ಸಾಧಕ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, “ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ನಗಿಸುವಂತಿರಬೇಕು, ಆದರೆ ಆ ನಗು ಅವರ ಆತ್ಮಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಾರದು”. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು, “ಯಾವ ನಗು ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಅದು ಕೇವಲ ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರದರ್ಶನ” ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ನಾಣ್ಣುಡಿಯೊಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ: “ಒಡೆದ ಹಾಲನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುವವನು ಮೂರ್ಖ, ಆದರೆ ಆ ಹಾಲಿನಿಂದ ಗಿಣ್ಣು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಹಾಸ್ಯಗಾರ” (Do not laugh at spilled milk, make cheese). ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗಾದೆ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ನಗು ಹೃದಯದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಕತ್ತಿಯ ಒರೆಯಾಗಬಾರದು”. ಅಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಗೆಳೆಯನ ಕುಂಟತನವನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುವವನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ನೆರಳು ಕಾಲಿಗೆ ಅಡ್ಡಬೀಳುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ “ಸತ್ಯವನ್ನು ಹಾಸ್ಯದ ಚಾಕಲೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸವರಿ ನೀಡಬೇಕು, ಕಹಿ ಮಾತ್ರೆಗಿಂತ ಸಿಹಿ ತಮಾಷೆ ಬೇಗ ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ” ಮತ್ತು “ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿರೇಕದ ನಗು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಎಸೆದಂತೆ” ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಚಿಂತನೆಗಳಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳು ನಗುವಿನ ಹಿಂದಿರುವ ವಿವೇಕದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ ಕುಟುಂಬದ ಹರಟೆ ಭಾನುವಾರದ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವಾಗ ನಗು ಸಹಜ. ಆದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ವಯಸ್ಸಾದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಬಾಲ್ಯದ ತುಂಟಾಟಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಗಬೇಕು. ಹಾಸ್ಯವು ಕುಟುಂಬದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಅಂಟಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಕೊಡಲಿಯಾಗಬಾರದು. ಮಾತು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಮನೆ ನಂದನವನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಚೇರಿಯ ವಾತಾವರಣ ಆಫೀಸ್ ಮೀಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಷನ್ ಮಾಡುವಾಗ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಇಡೀ ತಂಡದ ಮುಂದೆ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬದಲು, ವಿರಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಲಘು ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿ, “ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದೆವು” ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ನಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗೆ ಕಲಿಯುವ ತತ್ವವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು (Social Media) ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೀಮ್ಸ್ (Memes) ಮತ್ತು ಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಗಿದೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಎಡವಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ನಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅಮಾನವೀಯ. ತಮಾಷೆಯು ಸಮಾಜದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಹರಿತವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಂತಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹರಣ ಮಾಡುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಬಾರದು. ಸ್ನೇಹಿತರ ಬಳಗ ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು, ದಪ್ಪ-ತೆಳ್ಳಗಿರುವ ದೈಹಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. “ಜಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಫನ್” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಗೆಳೆಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹದ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವಿರಬೇಕು. ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಕಾಲೆಳೆಯುವಾಗಲೂ ಅವನ ಕೈಹಿಡಿದು ನಡೆಸುವ ನಯ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರು ಅಥವಾ ಭಾಷಣಕಾರರು ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥದ (Double meaning) ಜೋಕುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಹಾಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಮಹಾನ್ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ಜಿ.ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ ಅಥವಾ ಬೀಚಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಂದೇಶವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಸ್ಯವು ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಆನಂದಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಂವಹನ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಪಾಠ ಮಾಡುವಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಗದರಿಸದೇ, ಮೋಜಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಠಿಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ದಡ್ಡತನದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಇಡೀ ಕ್ಲಾಸ್ ನಗುವಂತೆ ಮಾಡದೇ, “ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿದೆ” ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ವಿವರಿಸಿದಾಗ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರ ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗದ ಸಾಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ: ಹಾಸ್ಯದೊಳಗೊಬ್ಬರನು ಹಂಗಿಸುವುದೆಲ್ಲ ಕಡು- ದೋಷವದು ಸಾತ್ವಿಕದ ನಗುವಿನುಲಿ ಹಿತವು | ದಾಸಿಯನು ಕುವರಿಯನು ಸರಿಸಮನೆ ಕಾಣುತಲಿ ಲಾಸ್ಯವನು ಗೈವಂತೆ – ಮಂಕುತಿಮ್ಮ || ನಗು ಹನಿ ಜೀವನವೆಂಬ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗು ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟಕ್ಕೂ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುವ ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮಾತು ಮತ್ತು ತಮಾಷೆಗಳು ಸದಾ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿರಬೇಕು, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರದ ಸತ್ವವಿರಬೇಕು. ಹೂವು ಕಂಪನ್ನು ಬೀರುವಾಗ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ, ನಮ್ಮ ನಗುವೂ ಸಹ ಪರರ ನೋವನ್ನು ಮರೆಸಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ವಿವೇಕಯುತವಾದ ಹಾಸ್ಯವು ಕತ್ತಲೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹನೀಯರು ಸಾರಿದಂತೆ, ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂದಸ್ಮಿತವೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ, ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತುವ ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯವಾಗಲಿ. ಆ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಒಳಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗಲಿ. ಅಲ್ಲವೇ? ಜಯಶ್ರೀ ಜೆ.ಅಬ್ಬಿಗೇರಿ
