ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಬದುಕಿನ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ತೆರೆದುಬಿಡುವ ಕೀಲಿಕೈಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. “ಕಾಣೆಯಾಗಿದ” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನೆನಪುಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಕಣ್ಣೀರುಗಳು, ಹೇಳಲಾಗದ ಭಾವನೆಗಳು, ಮರಳಿ ಬಾರದ ಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲದ ನಿರ್ದಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸದ್ದು ಅಡಗಿದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನ ದೇಹ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಭಯಾನಕವಾದ ಒಂದು ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆ ಇದೆ. ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯೊಳಗೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೃದಯದ ಮೌನದಲ್ಲೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಬಂಧದ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆ.

ಇಂದಿನ ಮನುಷ್ಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ. ಸಮುದ್ರದ ಆಳವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮೌನವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುವ ಹೃದಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ; ಇದು ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಕುಸಿತ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲ; ನಾಲ್ಕು ಹೃದಯಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಜೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಮಕ್ಕಳ ನಗು, ತಾಯಿಯ ಕರೆಯುವ ಧ್ವನಿ, ತಂದೆಯ ಅನುಭವದ ಮಾತು, ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯ ಕಥೆಗಳು – ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಇದೆ; ಆದರೆ ಒಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ.

ಮಾತುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಸಂದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಭೇಟಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವಿಡಿಯೋ ಕರೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಹೃದಯದ ಸ್ಪರ್ಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪರದೆಯ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಳಕಿನ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಉಷ್ಣತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದೆ.

“ನಂತರ ಮಾತಾಡೋಣ” ಎಂಬ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ, ಎಷ್ಟೋ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. “ಸಮಯ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಎಷ್ಟೋ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿವೆ. “ನಾನೇನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಎಷ್ಟೋ ದಾಂಪತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಡೆದಿದೆ. “ಮೊದಲು ಅವನೇ ಬರಲಿ” ಎಂಬ ಹಠ ಎಷ್ಟೋ ಸ್ನೇಹಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಕಾಣೆಯಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೇಹವಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ನಮ್ಮ ಎದುರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತೇವೆ. ಒಂದೇ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೂ ಅವರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಿಂದ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೃದಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆ ಕುಸಿದು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗಿಡಗಳಂತಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ನೀರು ಬೇಕು. ನಂಬಿಕೆಯ ಗೊಬ್ಬರ ಬೇಕು. ಕ್ಷಮೆಯ ನೆರಳು ಬೇಕು. ಸಮಯದ ಬೆಳಕು ಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಂಬಂಧ ಒಣಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ನೀರು ಹಾಕಿದರೂ ಅದು ಮೊದಲಿನ ಹಸಿರನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಒಡೆದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ.

ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾಷೆ ಯಾವತ್ತೂ ದೊಡ್ಡ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೌನದಲ್ಲೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಅಳುವವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರೀತಿ. ಕೋಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೈ ಬಿಡದೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ಪ್ರೀತಿ. “ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳದೆ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರೀತಿ.

ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರೀತಿಗೂ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೂ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅವನ ಹೃದಯದಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಣ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸಂತೋಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಒಂದು ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅದು ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾಯಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೃದ್ಧನು ಮರಣದ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕ ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನವರ ಮುಖಗಳು ಮಾತ್ರ ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಬದುಕಿನ ಆರಂಭವೂ ಸಂಬಂಧ, ಅಂತ್ಯವೂ ಸಂಬಂಧ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಿಂತ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಇದೇ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮರ ತನ್ನ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತನ್ನಿಗೋಸ್ಕರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ತನ್ನಿಗೋಸ್ಕರ ಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಕೊಡುವುದನ್ನೇ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿತು, ಕೊಡುವುದನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದಾನೆ.

ಇಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮೌನದ ದುರಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬದುಕಿರುವವರನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅವರ ದೇಹ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಮಕ್ಕಳು ಪೋಷಕರ ಒಂದು ಮುದ್ದಿನ ಮಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಹೆಂಡತಿಯರು ಗಂಡನ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಗಂಡಂದಿರು ಹೆಂಡತಿಯ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ಮಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾಯುವಿಕೆಗಳೇ ಒಂದು ದಿನ ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಕಣ್ಣೀರು ಕೇಳುತ್ತದೆ – “ಇಷ್ಟೊಂದು ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದರೂ ನಾವು ಹೇಗೆ ದೂರವಾದೆವು?”

ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಮರಣವಲ್ಲ. *ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಒಬ್ಬರ ಹೃದಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕಾಣೆಯಾಗುವುದು. ಅದೇ ಈ ಕಾಲದ ನಿಜವಾದ ದುರಂತ.*

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವನ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಾವು ಅರಿಯುವುದು, ಕಳೆದುಹೋದ ಹೂವಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ವಿಳಂಬದ ಬೆಲೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ “ನಂತರ” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕಿಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪದವಿಲ್ಲ. “ನಂತರ ಭೇಟಿಯಾಗೋಣ”, “ನಂತರ ಮಾತನಾಡೋಣ”, “ನಂತರ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳೋಣ”, “ನಂತರ ಸಮಯ ಕೊಡೋಣ” ಎಂದು ಮುಂದೂಡುತ್ತಾ ಬದುಕುವಾಗ, ಒಂದು ದಿನ ಜೀವನವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ – “ಈಗ ಸಮಯ ಎಲ್ಲಿದೆ?”

ಕಾಲ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನೆನಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಫೋಟೋ, ಒಂದು ಪತ್ರ, ಒಂದು ಹಾಡು, ಒಂದು ಪರಿಮಳ, ಒಂದು ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿ – ಇವು ಸಾಕು, ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮರೆತುಹೋದ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತವಾಗಲು.

ನೆನಪುಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತೂ ಹೌದು, ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷೆಯೂ ಹೌದು. ಸುಂದರ ನೆನಪುಗಳು ಬದುಕಲು ಶಕ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಕ್ಷಣಗಳ ನೆನಪುಗಳು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು – “ಮಾತು ಆಡಲು ಮುನ್ನ ಯೋಚಿಸು; ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲು ತಡ ಮಾಡಬೇಡ.”

ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವುದು ದುರ್ಬಲತೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಲ್ಲ, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿದೆ. “ನನ್ನಿಂದ ತಪ್ಪಾಯಿತು” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ “ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ತೆರೆಯುವ ಹೃದಯವೂ ಅಪರೂಪ.

ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ದೊಡ್ಡ ಜಗಳವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗಳು. ಕೇಳದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ಹೇಳದ ಉತ್ತರಗಳು. ಗಮನಿಸದ ಕಣ್ಣೀರು. ಮೆಚ್ಚದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯಿಸುತ್ತವೆ.

ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿ. ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಮೊದಲ ಅಳುವಿನಿಂದ ಕೊನೆಯ ನಗುವಿನವರೆಗೂ ಬದುಕುತ್ತಾಳೆ. ಮಗುವಿಗೆ ಜ್ವರ ಬಂದರೆ ಅವಳಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಗು ನಗಿದರೆ ಅವಳ ದಣಿವು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮಗು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದಿನ ತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದು ತಾಯಿಯ ನೋವಲ್ಲ; ಅದು ಸಮಾಜದ ಸೋಲು.

ತಂದೆಯ ಬದುಕು ಇನ್ನೂ ವಿಚಿತ್ರ. ಅವನು ತನ್ನ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ನೋವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ದುಬಾರಿ ಉಡುಗೊರೆಗಳಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಮಾತುಕತೆ.

ದಾಂಪತ್ಯವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಮದುವೆ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಎರಡು ಮನಸ್ಸುಗಳು, ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳು, ಎರಡು ಕನಸುಗಳು, ಎರಡು ಬದುಕುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಬಂಧ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಬೇಕು. ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು. ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿನಯ ಬೇಕು.

ಇಂದು ನಾವು ಯಶಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದೇವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಬಳ, ದೊಡ್ಡ ಮನೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಾರು – ಇವುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ನಗುವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ಯಶಸ್ಸು ಯಾರಿಗಾಗಿ?

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಬದುಕಿನ ಉತ್ತರಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಎಲೆ ಮರದಿಂದ ಉದುರಿದಾಗ ಮರ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ಹರಿಯುವಾಗ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದರೂ ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಒಂದೇ – ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಆ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

ನಾವು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಬರುವುದು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವುದು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಜನರು ಹೇಳುವ ಎರಡು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳು ಮಾತ್ರ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಹೃದಯವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಬೇಕು. ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು. ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು. ಸಮಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಣೆಯಾಗಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕಿದರೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ವಯಸ್ಸು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬದಲಾಗಬಾರದ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಇದೆ—ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ಅದಾಗಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತಂದಿದೆಯೇ? ಸಾವಿರಾರು ಸ್ನೇಹಿತರ ಪಟ್ಟಿಯಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ತನ್ನ ನೋವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದು ಇಂದಿನ ಕಹಿ ಸತ್ಯ. ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ನಗುವಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಆದರೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಗುವ ಮುಖಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.

ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಆಟದ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲ್ಯ ಈಗ ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನೊಳಗೆ ಸೆರೆಯಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲರವ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಈಗ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಕೇವಲ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.

ಯುವಜನತೆ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಧನೆಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ. ಯಶಸ್ಸಿನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಂತರೂ, ಕೆಳಗೆ ನಮ್ಮವರೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರಕ್ಕೂ ಅರ್ಥವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಏಕಾಂತ ಎಂಬುದು ಜನರಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ ನಿಜವಾದ ಏಕಾಂತ. ಅನೇಕರು ಜನಸಂದಣಿಯ ಮಧ್ಯೆಯೇ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಗುವ ಮುಖದ ಹಿಂದೆ ಅಳುವ ಹೃದಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅನೇಕ ಜೀವಗಳು, ಒಳಗೆ ಒಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ ಹಣದಿಂದ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮೀಯತೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಆಗಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಿರ ಔಷಧಿಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಸೋತವನ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಹೃದಯ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಇದೇ ಸಮಾಜ ತನ್ನನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಸತ್ಯವೆಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನಿಂದ ನಗಿದ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನಿಂದ ಒಣಗಿದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನಿಂದ ಉಳಿದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.

ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ದೇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದಂತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬದುಕಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದೂರವಾದರೂ, ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದಿಗೂ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನೆನಪುಗಳು ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೇಟಿಯನ್ನೂ ಕೊನೆಯ ಭೇಟಿಯಂತೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಕೊನೆಯ ಮಾತಿನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನವನ್ನೂ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂತೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದುಕಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ. ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ. ತಪ್ಪಾದರೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ. ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳೇ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕೊನೆಯ ಬೆಳಕು.

ಒಂದು ಮರ ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನದಿ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಹರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ, ನಮ್ಮ ಕರುಣೆ, ನಮ್ಮ ಮಾನವೀಯತೆ ಕೂಡ ಷರತ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

*”ಕಾಣೆಯಾಗಿದ”* ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ:

*”ನಿನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವುದು ಯಾರು? ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ? ಅಥವಾ ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಮಾನವೀಯತೆಯೇ?”*

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬೇಡಿ. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಿಮ್ಮ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯವರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ. ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ. ಅಲ್ಲೇ ನಿಜವಾದ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ದಿನ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಜನರು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಾಧನೆ. ನಾವು ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಗಳನ್ನಾ? ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವನ್ನಾ? ಅಥವಾ ನಾವು ನೀಡಿದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನಾ?

ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಅವನ ಆಯುಷ್ಯದಿಂದಲ್ಲ; ಅವನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಗೊಂಡ ಹೃದಯಗಳಿಂದ. ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದರೂ ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯದ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ, ಕೆಲವೇ ವರ್ಷ ಬದುಕಿ ಸಾವಿರ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಉಳಿದ ಜೀವನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮನೆಗಳು ಎತ್ತರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಂಪತ್ತು—ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಶ್ವಾಸ.

ಒಮ್ಮೆ ನೆರೆಮನೆಯವರು ಕುಟುಂಬದವರಂತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ಊರು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ದುಃಖ ಬಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೆಗಲು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಒಂದೇ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಾಸಿಸಿದ್ದರೂ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರ ಹೆಸರೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲುಗಳು ತೆರೆದಿವೆ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕೊರತೆ ಕೇವಲ ದೊಡ್ಡ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧರೊಬ್ಬರು ರಸ್ತೆ ದಾಟಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಳುತ್ತಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರ ಜೊತೆ ಊಟ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಉಳಿಯುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಬದುಕು ಪ್ರತಿದಿನ ನಮಗೆ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ಅವಕಾಶ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಒಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಆಡಲು. ಒಂದು ನಗು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು. ಒಂದು ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು. ಆದರೆ ನಾವು ಆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತೇವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದು “ಆಗ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು” ಎಂಬ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ.

ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಏನನ್ನೋ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ನೋವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಮೋಸದಿಂದ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಸುತ್ತಿಗೆಯ ಹೊಡೆತಗಳಂತಿದೆ. ನೋವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದೇ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ—”ಯಾಕೆ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟು ಕಷ್ಟ?” ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ವಜ್ರವೂ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿಯೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಮಳದ ಚಂದನವೂ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರವೇ ತನ್ನ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ಮರವೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ನೋವು ಎಂದರೆ ಶಾಪವಲ್ಲ. ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅದು ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ಗುರು. ಕಣ್ಣೀರು ಎಂದರೆ ದುರ್ಬಲತೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಹೃದಯದ ಭಾಷೆ. ಸೋಲು ಎಂದರೆ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಹೊಸ ದಾರಿಯ ಆರಂಭ. ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿದಂತಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಹೊಸ ಮನುಷ್ಯನ ಜನನ.

ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ವಾದದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೌನವೇ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಕ್ಷಮೆಯೇ ಸಾವಿರ ವಾದಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಹಾರ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅಪ್ಪುಗೆಯೇ ಸಾವಿರ ಮಾತುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾದುದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಲ್ಲ; ಹೊಸ ಮನಸ್ಸು. ಹೆಚ್ಚು ಹಣವಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚು ಕರುಣೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲ; ದೊಡ್ಡ ಹೃದಯಗಳು. ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸಂಸ್ಕಾರ. ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪೋಷಕರೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಬಹುದು. ಅದು ಭೂಮಿ ಅಲ್ಲ. ಚಿನ್ನ ಅಲ್ಲ. ಹಣವೂ ಅಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಕರುಣೆ, ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ, ಸೇವೆ—ಈ ಐದು ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಮಗು, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನಿಜವಾಗಿ ಬಡವನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ದಿನ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ನೆನಪುಗಳಾಗುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಫೋಟೋಗಳು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಭಾವನೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಪರಂಪರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸೋಣ.

*ಕಾಣೆಯಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಕಾಣೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ಎಷ್ಟು ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.*

 *(ಸಮಾರೋಪ)*

ಜೀವನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವಲ್ಲ. ಆ ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಎಷ್ಟು ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಿದ್ದೇವೆ, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಗುವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದೇ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಲೆಕ್ಕ.

ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮನೆಯ ಅಳತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹುಡುಕುವುದು ತನ್ನವರ ಮುಖಗಳನ್ನು. ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಕೇಳುವುದು ಆತ್ಮೀಯರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಳೆದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಹಣದ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ; ಮಾನವೀಯತೆಯ ಲೆಕ್ಕ.

ಇಂದು ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು—”ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದು, ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗು, ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸು.” ಆದರೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ—”ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗು” ಎಂದು? ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ದೊಡ್ಡ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯರು ಬೇಕು.

ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ನ್ಯಾಯ ಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಭರವಸೆಯಾಗಬಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.

ನಾವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೂ, ಅವರ ನೆನಪುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಒಂದು ಮಾತು, ಒಂದು ನಗು, ಒಂದು ಸಲಹೆ, ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಶ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೂ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಯಾರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುರುತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು.

ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಹನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿವೇಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿಂತನೆ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂವಹನದ ಸಾಧನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಮಾತುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.

ನಾವು ಆಗಾಗ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ—”ಈ ಜಗತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗಾಯಿತು?” ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. “ನಾನು ಈ ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು. ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಕುಟುಂಬ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬ ಬದಲಾದರೆ ಸಮಾಜ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜ ಬದಲಾದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಸಣ್ಣ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

“ಕಾಣೆಯಾಗಿದ” ಎಂಬ ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಮಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಹೇಳದೆ ಉಳಿಸಿದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಕೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

ಆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಬದಲಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಈ ಕಥೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.

ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಹಣ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಿಜವಾದ ನಗು ಸಾಕು. ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮಾತು ಸಾಕು. ಒಂದು ಸಹಾಯದ ಕೈ ಸಾಕು. ಒಂದು ಕ್ಷಮೆ ಸಾಕು. ಒಂದು ಪ್ರೀತಿ ಸಾಕು.

ಒಂದು ದಿನ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮರೆತುಹೋಗಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ಹಳೆಯದಾಗಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಮೌನವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮಿಂದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡವರು, ನಮ್ಮಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸಿಕೊಂಡವರು, ನಮ್ಮಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಪಡೆದವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮನುಷ್ಯನ ಅಮರತ್ವ.

*ಕೊನೆಯ ಸಂದೇಶ*

*ಜೀವನ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದು…*
*ದ್ವೇಷಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಸಲು.*

*ಸಮಯ ತುಂಬಾ ಅಮೂಲ್ಯ…*
*ಮುಂದೂಡಲು ಅಲ್ಲ, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು.*

*ಸಂಬಂಧಗಳು ತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರ…*
*ಒkಡೆಯಲು ಅಲ್ಲ, ಮ್ಯಾಕ್ eelrrಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು.*
To ಎನ್ nn
*ನೆನಪುಗಳು ತುಂಬಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ…*
*ಅಳಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಬದುಕನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲು.*

*ಮನುಷ್ಯ ಕಾಣೆಯಾಗಬಹುದು…*
*ಆದರೆ ಅವನು ಬಿತ್ತಿದ ಪ್ರೀತಿ ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.*

*ಈ ಲೇಖನದ ಸಾರಾಂಶ