ವೈಚಾರಿಕ ಸಂಗಾತಿ “ಒಂದೇ ರಾಮಾಯಣವೇ”? ಡಾ.ಯಲ್ಲಮ್ಮ ಕೆ. *ಒಂದೇ ರಾಮಾಯಣವೇ?*ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮೂಲತಃ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದರೆ ತಾಮಸಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರನ ಬಾಣ ಕೊಂದಾಗ, ಉಳಿದ ಪಕ್ಷಿಯ ವೇದನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಬಡಿದಿತು. ಆ ಶೋಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪದ್ಯವೇ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ‘ಆದಿಕವಿ’ಯಾದರು. *ಬೇಟೆಗಾರನಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗೆ*ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಜೀವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಹಜ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೋಡಿ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ದೃಶ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡು, ಕರುಣೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿ ಮೂಡಿತು.ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲ; ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯಿಂದ ಉದಾತ್ತತೆಯ ಕಡೆಗಿನ ಪಯಣ. ಬೇಟೆಗಾರನ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮನಸ್ಸು, ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.ಶೋಕದಿಂದ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ“ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶಾಪವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಕಾವ್ಯದ ಜನ್ಮವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದುಃಖ, ಅಂದರೆ ಶೋಕ, ಕಾವ್ಯರೂಪವಾದ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಮನಸ್ಸು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖದಿಂದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನವೀಯ ಅನುಭವದ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪ್ರೀತಿಯ ವಿಯೋಗ, ಅನ್ಯಾಯದ ವೇದನೆ ಮತ್ತು ಜೀವಕಾರುಣೆ—ಇವು ರಾಮಾಯಣದ ಆಂತರಿಕ ಚೈತನ್ಯವಾದವು.ರಾಮಾಯಣ: *ಭಾರತೀಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆವಾಲ್ಮೀಕಿ* ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಕೇವಲ ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಕರ್ತವ್ಯ, ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ನ್ಯಾಯ, ವಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಜೀವನದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾರಲು. ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಹನುಮಂತ, ರಾವಣ, ವಾಲಿ, ಸುಗ್ರೀವ—ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮಾಯಣ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜನಾಂಗ, ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಸೀಮಿತ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ, ನೃತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳವರೆಗೆ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಭಾವ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. *ಒಂದೇ ರಾಮಾಯಣವೇ?*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಅನೇಕ ಪಾಠಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೂ ಅವೆಲ್ಲದರ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ: ಮಾನವ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಾಳಬೇಕು? ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದು, ವಾಯವ್ಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಠಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.ಆದ್ದರಿಂದ “ಒಂದೇ ರಾಮಾಯಣವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿದೆ: ಪಾಠ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಮಾಯಣಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಮಾನವೀಯತೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬೋಧೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದೇ ರಾಮಾಯಣ. *ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಸಂದೇಶ*ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜೀವನವು ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಅವನ ಹುಟ್ಟು, ವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬಾರದು; ಅದು ಅವನ ಆತ್ಮಪರಿವರ್ತನೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು. ಬೇಟೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಿಕವಿಯಾಗಿ, ಮಹರ್ಷಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪ್ರಸಂಗ ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಕ್ಷಿ.ಮನೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣವಿದೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಭಾರತೀಯ ಜೀವನದ ಶಾಶ್ವತ ದರ್ಪಣ.           ಡಾ.ಯಲ್ಲಮ್ಮ ಕೆ.